کلام گوهربار

تبدیل نمودن غمxadها به شادی با «صدقه»

استادمحمدشجاعی

مشارکت مردم در دریافت نعمتxadهای الهی یکی از راهxadهای استفاده صحیح از نعمت است که منجر به برطرف شدن غم و غصه های انسان می شود.

در جریان خلقت، انسان همچون رودخانه یا چشمهxadای است که هرچه در حرکت باشد، پاکxadتر می شود و آب بیشتری از آن جوشش میxadکند.

مراحل وجودی انسان شامل 5 بخش است که برای هر یک از این مراحل، رزقی وجود دارد که عبارتنداز: رزقxadهای جمادی، گیاهی، حیوانی، عقلانی و فوق عقلی. خداوند تبارک و تعالی این پنج نوع رزق را برای ما قرار داده و دوست داشتن و لذت بردن از آنxadها هیچ اشکالی ندارد، بهxadشرطی که ترتیب ارتباط با آنxadها یک ترتیب معقول و منطقی باشد؛ یعنی اصالت دادن به بخش فوق عقل، یعنی4بخش وجودی انسان که بخشxadهای فرعی و وسیلهxad ای هستند و زندگی دنیایی انسان را تشکیل میxadدهند، تحت حاکمیت فوق عقل قرار گیرد.

وقتی این امر تحقق یابد، همه کارهای انسان تبدیل به عبادت و نور میxadشوند. با چنین نگاهی، دنیا در استخدام آخرت است و مثل رحم سالم و پاک و با قدرتی میxadماند که یک جنین را میxadتواند در خودش به بزرگی دنیا تربیت کند و رشد بدهد. اما وقتی که جنین متناسب با دنیا تربیت نشود، این دنیا مذموم خواهد بود و خود نیز آفتی برای رشد انسان میxadشود. پس دنیای ممدوح و مبارک، دنیایی است که همراه فوق عقل و ابدیت باشد.

در تقسیمات استعدادهای انسان، اگر چهار بخش وجودی او (جمادی، گیاهی، حیوانی، انسانی یاعقلی) اتصال با بخش «فوق عقلی» او که ابدیتش را می سازد داشته باشند، مبارک خواهد بود. یعنی کودک عزیز روح ما طوری تربیت میxadشود که متناسب با شرایط زیستی ابدیت خواهد بود و شادی و آرامش حقیقی خواهد داشت.

اما خطر این است که اگر این استعدادها در جهت حیات ابدی و جاودانه نباشند، خودشان محل دفن کودک عزیز روان میxadشود و اجازه نمیxadدهد با شرایط زیستی آخرت رشد کند. در نتیجه انسان تا ابد فلج زندگی خواهد کرد. پس اگر فوق عقل انسان به رشد و بالندگی رسیده باشد، هر چه انسان از جهت کمالات گیاهی، حیوانی و عقلی، سالم تر وقویxadتر و غنیxadتر باشد، میxadتواند آخرت بهتری داشته باشد. اما اگر بریده از ابدیت باشد، هر چه در 4 بخش مذکور، موفقیت بیشتری داشته باشد، به جهنم نزدیکxadتر و از سعادت دورتر میxadشود.

استفاده صحیح از نعمت های الهی

برای این که بتوانیم 5 بخش (جمادی، گیاهی، حیوانی و عقلی) را تقویت کنیم، باید ورودی هر 5 بخش، یعنی رزق xadهای جمادی، گیاهی، حیوانی، عقلی و فوق عقلی را تنظیم کنیم. مثل شیر مادری که هر چه از آن خورده شود، شیر بیشتری تولید میxadشود. انسان هم اگر استعدادهای پنجگانهxadاش را در خدمت بندگان خدا قرار دهد، دریافتیاش از آسمان بیشتر می شود؛ یعنی هر چه به بندگان خدا خدمت کنیم، خدا رزق بیشتری به ما میxadدهد و خیر و برکت بیشتری خواهیم داشت.

بعضی از افراد تک خور هستند. اینها به دور خودشان پیلهxadای کشیده اند و خیرشان به کسی نمیxadرسد؛ اینها هیچ خروجی اعم از جمادی، گیاهی، حیوانی و عقلی و فوق عقلی برای مردم ندارند. این روحیه سبب میxadشود نعمتی که خدا به آنxadها داده، از دستxadشان گرفته شود.

هر نوع نعمتی (جمادی، گیاهی، حیوانی، عقلی و فوق عقلانی) که به انسان داده میxadشود، باید در راه مردم مصرف کرد. همانxadطور که گناه و معصیت انسان را از خدا دور میxadکند، ضایع کردن نعمت و ناسپاسی از آن هم انسان را از خدا دور میxadکند و مورد غضب الهی قرار میxadگیرد. مثل پدر و مادری که با زحمت پولی را فراهم میxadکنند تا ماشین یا تلفن همراه یا و... برای فرزندشان خریداری کنند، اما در اثر خوب استفاده نکردن از آن پدر و مادر، مثلا بی احترامی کردن به آنها، این نعمت از انسان xadگرفته می شود. علاوه برآن، او را توبیخ میxadکنند که چرا از نعمت والدین خودت خوب استفاده نکردی. خداوند هم همین طور است. اگر انسان استفاده خوبی از نعمت نکند؛ هم نعمت از او سلب میxadکند و هم توبیخ می کند.

بنابراین، وجود نعمت، همیشه بهxadصلاح انسان نیست، زیرا داشتن نعمت مسوولیت دارد. قرآن می فرماید:«لتسپلن یومئذ عن النعیم= حتما روزی درمورد نعمتها مورد سوال قرار خواهید گرفت». حتی نعمتxadهای معنوی؛ چون بسیاری هستند که خدا به آنxadها نعمت معنوی داده که یا بلد نبودند از آنxadها خوب استفاده کنند و یا در انفاق کردن، بخل دارند. در این صورت مورد خشم خدا قرار میxadگیرند.

در روایت به انواع مستxad ها اشاره شده که یکی از آنxadها «مستی نعمت» است. پس برای این که گرفتار چنین خذلانی نشویم، لازم است که از نعمتxadها استفاده درست کنیم.

دیدن سهم بندگان خدا در نعمات الهی

یکی از راهxadهای استفاده درست از نعمت، این است که سهم بندگان خدا را در آن نعمتxadها ببینیم که گاهی این سهم واجب است و گاهی مستحب. مثل خمس دادن که واجب است.

انسان باید در همه نعمتxadها حواسش باشد که همه عضو یک خانواده هستیم. قاعده «هو أنت=او تو است» در همه ما حاکم و جاری است. بنابراین، کسی نباید توهم مسابقه و برتری با دیگران داشته باشد. در روایتی که در زیر آیه «تلک الدار الآخرة نجعلها للذین لایریدون علوا فی الارض و لا فسادا= این بهشت سرای آخرت است که آن را برای کسانی قرار می دهیم که در زمین اراده ی علو و برتری ندارند» آمده، حتی فخر به بندکفش هم نهی شده است.

پس مراقب باشیم با کارهای خوبی که می کنیم، این فکر به ذهنxadمان نیاید که از بقیه جلوتر هستیم.اگر این حس در ما ایجاد شود، منجر به دوری از خدا و قرار گرفتن در لشکر شیطان و سقوط در جهنم میxadشود.

در هر کدام از نعمتxadهای جمادی، گیاهی، حیوانی، عقلی و فوق عقلی باید مردم را شریک کنیم که وقتی این خروجی ها بیشتر شود، دادهxadهای الهی هم بیشتر است.

انواع صدقه ها

از خروجیxadهایی که انسان باید داشته باشد، «صدقه» است. صدقه انواع مختلفی دارد:

• صدقهxadهای جمادی؛ مثل این که انسان به کسی پول یا وسیلهxadای برای استفاده بدهد
• صدقهxadهای گیاهی؛ انسان به کسی غذا بدهد یا از قدرت بدنی برای کمک به دیگران استفاده کند
• صدقهxadهای حیوانی که متنوع هستند؛ مانند استفاده از موقعیت و مقام به نفع دیگران
• صدقات عقلی و صدقات فوق عقلی

لبخند زدن، بوسه، مهربانی و سلام دادن، از مصادیق صدقه است. کسی که برای دیگران خروجی دارد، شادی و نشاط او بیشتر و ثروت جمادی، گیاهی، حیوانی، عقلی و عقلانی اش نیز بیشتر میxadشود و زندگیxadاش برکت پیدا میxadکند.

نبیxadاکرم (صلی الله علیه و آله) فرمودند: «تداركوا الهموم و الغموم بِالصّدقات يكشف اللّه تعالى ضرّكم وَ ينصركم على عدوّكم.... اقدامکم= همّ و غمxadهایتان را با صدقهxadها جبران کنید تا خدا سختی و مشکلاتxadتان را برطرف کند و شما را به همه دشمنانتان غلبه xadدهد و هنگام سختیxadها قدمxadهای شما را تثبیت xadکند».

کسی که در شادی، رفاه و موفقیت مردم نقش دارد در 5 بخش وجودی، روزی بیشتری از بالا دارد. پس انسان کسی است که به خدا میxadگوید که هر چقدر بیشتر به من بدهی، بیشتر برای بندگانت مصرف میxadکنم اما حقیقت این است که برای خودش مصرف میxadکند و خودش را جاودانهxadتر میxadکند. پس تصمیم بر داشتن خروجی خیلی مهم است. یعنی آدم راکدی در زندگی اش نباشد.

اینxadگونه افراد اگر حادثه و مصیبتی هم به آنxadها وارد شود، افسرده نمیxadشوند؛ چون جریانxadدار هستند و یکسره با مردم سرو کار دارند.

صدقه کمک میxadکند انسان در اوج بدترین مشکلات قوی باشد و ترسxadها و اضطرابxadهای آینده را از او میxadگیرد، بویژه مومن چون الله را دارد و حمایت خانواده آسمانی و فرشتگان و غیب، اصلاً دلشورهxadای نسبت به آینده ندارد.

قرآن دربارة کسانی که ایمان xadآورند و عمل صالح انجام میxadدهند، میxadفرماید: «لَاخَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَاهُمْ يَحْزَنُونَ؛ نه ترسی و نه غمی دارند». یعنی اساساً نه آدمxadهای هستند که با گذشته درگیرند و نه دلشوره آینده را دارند، بلکه آدمxadهای شادی و قوی هستند.

چگونگی تبدیل نعمت به غصه

ترس و بیxadایمان به برکت و لطف خدا خود نیز عاملی برای غصه و نکبت است. نعمت مثل چربی قند و نمک در بدن میxadماند که اگر بیشتر از حد استفاده شود، بدن را نابود میxadکند و باید برای سلامتی هزینه دوباره کرد.

کسی که اهل صدقه نیست، تجمع نعمت در وجود او غصهxadساز و اضطراب آور خواهد بود. لذا بیشترین آمار خودکشیxadها در دو گروه تحصیلxadکرده و مرفین جامعه دیده میxadشود. پس اینکه گفته میxadشود صدقه برطرف کننده همّ و غم انسان است؛ چون نقش مهمی در شادی و آرامش انسان دارد.

موسسه قرآن عترت امیرالمؤمنین واحدخواهران...